Trường Đại học Intracom chủ động phát triển nguồn nhân lực nghiên cứu khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo

Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu đột phá về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, Nghị quyết số 57 của Bộ Chính trị đã đặt ra mục tiêu đến năm 2030: “Nguồn nhân lực nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ, đổi mới sáng tạo đạt 12 người trên một vạn dân”. Đây không chỉ là một chỉ tiêu định lượng, mà còn là định hướng chiến lược nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, thúc đẩy phát triển kinh tế tri thức và chuyển đổi số toàn diện.

Trong không khí đầu xuân năm mới 2026, phóng viên đã có cuộc trao đổi với TS. Trần Ái Cầm – Hiệu trưởng Trường Đại học Intracom về vai trò, trách nhiệm và các giải pháp cụ thể của Nhà trường trong việc tham gia xây dựng và phát triển đội ngũ nhân lực nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo theo tinh thần Nghị quyết 57.

TS. Trần Ái Cầm – Hiệu trưởng Trường Đại học Intracom chia sẻ về vai trò, trách nhiệm và các giải pháp cụ thể của nhà trường trong việc tham gia xây dựng và phát triển đội ngũ nhân lực nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo

PV: Thưa TS, với việc Nghị quyết 57 đặt mục tiêu đến năm 2030: “Nguồn nhân lực nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ, đổi mới sáng tạo đạt 12 người trên một vạn dân”, cơ sở giáo dục đại học xác định vai trò và phần trách nhiệm cụ thể của mình như thế nào? 

Đây là một mục tiêu quan trọng, không chỉ là một con số đơn thuần mà tự nó cũng đã định hình yêu cầu năng lực của nguồn nhân lực trong kỷ nguyên vươn mình của đất nước. Kỳ thực, các nhà giáo dục đã xác định rằng “không có con người có năng lực đổi mới sáng tạo thì không có công cuộc đổi mới sáng tạo”. Chính vì vậy, Luật Giáo dục Đại học sửa đổi năm 2025 cũng đã quy định mục tiêu “đào tạo trình độ đại học nhằm trang bị cho người học nền tảng kiến thức, kỹ năng chuyên môn, năng lực cơ bản trong nghiên cứu, đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp, thực hành nghề nghiệp”. Bối cảnh mới đòi hỏi các cơ sở giáo dục đại học phải đổi mới sáng tạo một cách toàn diện, từ định hướng chức năng, mô hình quản trị, văn hóa, năng lực đội ngũ và kết quả đầu ra. Thực tế thì các yêu cầu đó cũng đã được chỉ ra trong Nghị quyết về “thúc đẩy mạnh mẽ phát triển các cơ sở giáo dục đại học theo mô hình đại học đổi mới sáng tạo, đại học công nghệ thế hệ mới, trở thành đầu tàu, nòng cốt trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của các vùng; hỗ trợ triển khai hiệu quả hợp tác Nhà nước – Nhà trường – Doanh nghiệp. Có cơ chế hỗ trợ hiệu quả đối với giảng viên và người học triển khai các dự án khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo, thành lập công ty khởi nguồn, công ty khởi nghiệp”. Theo đó, các cơ sở giáo dục đại học cần phải có các chuyển đổi căn bản sau đây:  

Thứ nhất, đây là quá trình chuyển đổi từ các mô hình đại học nghiên cứu và đại học ứng dụng truyền thống sang mô hình đại học đổi mới sáng tạo, trong đó các cơ sở giáo dục đại học không chỉ thực hiện hai chức năng cốt lõi là đào tạo và nghiên cứu, mà còn mở rộng và tích hợp chức năng đổi mới sáng tạo. Thông qua các hoạt động như chuyển giao công nghệ, thương mại hóa kết quả nghiên cứu và hỗ trợ khởi nghiệp, đại học phục vụ cộng đồng và góp phần gia tăng giá trị kinh tế – xã hội cho đất nước.

Thứ hai, kết quả đầu ra của hoạt động đào tạo được mở rộng từ việc chủ yếu gắn với tỷ lệ sinh viên có việc làm sau tốt nghiệp sang bao gồm cả tỷ lệ sinh viên khởi nghiệp. Theo đó, giáo dục đại học không chỉ đào tạo nguồn nhân lực có trình độ chuyên môn cao và nhà khoa học, mà còn hướng tới hình thành đội ngũ nhà công nghệ, nhà đổi mới sáng tạo và nhà khởi nghiệp.

Thứ ba, hoạt động nghiên cứu được chuyển đổi từ định hướng chủ yếu vào ấn phẩm khoa học sang nghiên cứu gắn với sở hữu trí tuệ, có khả năng phát triển thành các dự án đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp, cũng như hình thành các công ty khởi nguồn (spin-off) và công ty khởi nghiệp. 

Thứ tư, mô hình “tháp ngà” đại học được chuyển đổi sang hệ sinh thái đại học đổi mới sáng tạo, trong đó trường đại học đóng vai trò hạt nhân liên kết ba nhà. Theo đó, đại học phối hợp với nhà nước trong thực hiện các nhiệm vụ khoa học và công nghệ theo đặt hàng; đồng thời gắn kết chặt chẽ với doanh nghiệp trong nghiên cứu ứng dụng, chuyển giao công nghệ và thương mại hóa kết quả nghiên cứu, qua đó tạo lập môi trường làm việc và phát triển nghề nghiệp bền vững cho đội ngũ nghiên cứu.”

PV: Chương trình đào tạo, phương pháp giảng dạy, sân chơi khởi nghiệp của trường được đổi mới ra sao để sinh viên, học viên sau đại học được định hướng trở thành lực lượng tham gia nghiên cứu, phát triển công nghệ, đổi mới sáng tạo? 

Theo cách tiếp cận nêu trên, nhiều trường đại học trên thế giới đã bắt đầu chuyển đổi các chương trình đào tạo Cử nhân Khoa học truyền thống sang các chương trình đào tạo cử nhân định hướng đổi mới sáng tạo trong các ngành nghề vốn mang tính truyền thống (ví dụ: từ Cử nhân Khoa học Vật lý sang Cử nhân Sáng tạo trong Vật lý. Đối với các cơ sở giáo dục đại học Việt Nam, việc đặt tên văn bằng có thể chưa phải là ưu tiên trước mắt; tuy nhiên, nội dung chương trình đào tạo cần có sự thay đổi căn bản. Theo đó, bên cạnh khối kiến thức lõi của ngành và nhóm ngành, cần bổ sung các học phần về kiến thức và kỹ năng khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo, trong đó tính liên ngành, tính linh hoạt và tính mở được đặc biệt đề cao. Về phương pháp dạy – học, các trường đại học cần chuyển từ phương thức truyền thụ kiến thức một chiều sang các mô hình dạy – học tích cực như học tập dựa trên nghiên cứu, học tập theo dự án và học tập thông qua giải quyết các vấn đề thực tiễn. Một cách căn bản, phương pháp dạy – học nên tiếp cận theo tư duy thiết kế, bởi đổi mới sáng tạo là quá trình tích hợp giữa giáo dục khai phóng và tư duy thiết kế. Ngoài ra, phát triển các “sân chơi” nghiên cứu và khởi nghiệp đổi mới sáng tạo.

Bên cạnh đào tạo chính khóa, nhà trường cần xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ gồm: phòng thí nghiệm mở, trung tâm đổi mới sáng tạo, vườn ươm khởi nghiệp, cuộc thi ý tưởng sáng tạo, quỹ hỗ trợ nghiên cứu sinh viên và học viên sau đại học. Các sân chơi này giúp người học thử nghiệm ý tưởng, kết nối với giảng viên, nhà khoa học, doanh nghiệp và nhà đầu tư, từng bước chuyển kết quả nghiên cứu thành sản phẩm, công nghệ hoặc mô hình khởi nghiệp.

Tóm lại, thông qua việc đổi mới chương trình đào tạo, phương pháp giảng dạy và phát triển các sân chơi nghiên cứu – khởi nghiệp, nhà trường không chỉ đào tạo người học có kiến thức, mà còn định hướng, dẫn dắt và tạo môi trường để họ trở thành lực lượng nghiên cứu, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo, đóng góp trực tiếp vào mục tiêu phát triển khoa học – công nghệ của quốc gia.”

Sinh viên theo học tại Trường Đại học Intracom được học tập trong môi trường công nghệ hiện đại, khơi nguồn sáng tạo và tư duy đổi mới

PV: Trong nghiên cứu khoa học, nhà trường đã và đang triển khai những mô hình, cơ chế cụ thể nào (nhóm nghiên cứu, phòng thí nghiệm, trung tâm nghiên cứu – chuyển giao…) nhằm thu hút, nuôi dưỡng và phát triển đội ngũ giảng viên, nhà khoa học trẻ trực tiếp tham gia vào phát triển nhân lực nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ, đổi mới sáng tạo? 

Trường Đại học Intracom nằm trong hệ sinh thái Intracom, với các lĩnh vực: năng lượng, môi trường, y tế, nông nghiệp, nên Nhà trường phát triển gắn chặt đào tạo – nghiên cứu – đổi mới sáng tạo với hệ sinh thái doanh nghiệp Intracom được xác định là định hướng chiến lược mang tính sống còn.

Nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo là hai trụ cột chính trong chiến lược phát triển của Nhà trường.

Kiến tạo tri thức và giải pháp vì tác động thực chất là định hướng xuyên suốt trong phát triển nghiên cứu khoa học của nhà trường, nhằm tạo ra tri thức, dữ liệu và các giải pháp có giá trị ứng dụng cao, phục vụ trực tiếp cho doanh nghiệp, địa phương và xã hội, đồng thời từng bước nâng cao năng lực học thuật và vị thế nghiên cứu của nhà trường. Theo định hướng research for impact, hoạt động nghiên cứu được tổ chức theo các cấp độ Massive – Co-op – Elite, kết hợp nghiên cứu nền tảng, nghiên cứu hợp tác và nghiên cứu mũi nhọn; đẩy mạnh các đề tài đặt hàng từ doanh nghiệp, mô hình living lab và hợp tác liên ngành. Trên cơ sở đó, Nhà trường tập trung hình thành các nhóm nghiên cứu, trung tâm nghiên cứu ứng dụng và trung tâm xuất sắc, song song với việc xây dựng nền tảng quản trị dữ liệu nghiên cứu, kho tri thức số và các công cụ hỗ trợ phân tích. Toàn bộ hoạt động nghiên cứu được gắn kết chặt chẽ với đào tạo và đổi mới sáng tạo, bảo đảm tri thức được tạo ra không chỉ có giá trị học thuật mà còn tạo ra tác động thực chất đối với phát triển kinh tế – xã hội.

Chuyển hóa tri thức thành giá trị kinh tế – xã hội là một định hướng trọng tâm trong trục cột đổi mới sáng tạo của nhà trường, nhằm thúc đẩy mạnh mẽ hoạt động chuyển giao tri thức, thương mại hóa kết quả nghiên cứu và hình thành hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, tạo ra những giá trị kinh tế – xã hội thực chất và bền vững. Theo đó, nhà trường tập trung phát triển các không gian đổi mới sáng tạo, vườn ươm và trung tâm hỗ trợ khởi nghiệp; gắn kết chặt chẽ đào tạo – nghiên cứu – đổi mới sáng tạo thông qua các dự án hợp tác với doanh nghiệp; hỗ trợ giảng viên, sinh viên và nhà khoa học hình thành các startup, spin-off và sản phẩm có khả năng thương mại hóa; đồng thời xây dựng cơ chế sở hữu trí tuệ, chia sẻ lợi ích và khuyến khích sáng tạo minh bạch, hiệu quả. Trên nền tảng đó, nhà trường chủ động mở rộng hợp tác với doanh nghiệp, quỹ đầu tư và các đối tác quốc tế, từng bước đưa tri thức từ giảng đường và phòng thí nghiệm đi vào đời sống, đóng góp thiết thực cho phát triển kinh tế – xã hội.”

PV: Với những đánh giá tích cực về Nghị quyết số 57, TS có đề xuất, “hiến kế” như thế nào để chúng ta đạt được mục tiêu đề ra? 

Để đạt được mục tiêu của Nghị quyết 57, chúng ta cần một cách tiếp cận tổng thể, nhất quán và kiên trì, trong đó con người – đặc biệt là đội ngũ nhà khoa học và lực lượng nghiên cứu trẻ phải được đặt ở vị trí trung tâm, còn thể chế, nguồn lực và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đóng vai trò kiến tạo và nâng đỡ. Đây chính là chìa khóa để biến tinh thần của Nghị quyết 57 thành kết quả thực chất.

Các giải pháp cũng đã được nhiều chuyên gia, nhà khoa học đề xuất, nhà nước cũng đang có những thay đổi từ thể chế đến triển khai, trên các phương diện sau:

Thứ nhất, chuyển mạnh từ tư duy “đầu tư dàn trải” sang đầu tư có trọng tâm, trọng điểm.
Cần lựa chọn rõ các lĩnh vực ưu tiên quốc gia và vùng, gắn với nhu cầu phát triển kinh tế – xã hội và lợi thế so sánh, từ đó tập trung nguồn lực cho các nhóm nghiên cứu mạnh, trung tâm xuất sắc và các chương trình đào tạo – nghiên cứu mũi nhọn, tránh tình trạng phân tán, manh mún.

Thứ hai, coi đại học là trụ cột trung tâm trong phát triển nhân lực khoa học – công nghệ.
Nhà nước cần mạnh dạn đặt hàng các cơ sở giáo dục đại học chủ lực trong đào tạo, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo; đồng thời trao quyền tự chủ thực chất gắn với trách nhiệm giải trình, tạo điều kiện để đại học phát huy vai trò hạt nhân của hệ sinh thái khoa học – công nghệ.

Thứ ba, tạo cơ chế đủ mạnh để thu hút, giữ chân và phát triển nhà khoa học.
Bên cạnh chế độ đãi ngộ, cần xây dựng môi trường làm việc học thuật lành mạnh, minh bạch, có lộ trình phát triển nghề nghiệp rõ ràng, gắn đánh giá, bổ nhiệm, thu nhập với hiệu quả nghiên cứu và tác động xã hội, đặc biệt chú trọng đội ngũ nhà khoa học trẻ.

Thứ tư, thúc đẩy liên kết thực chất giữa nhà nước – nhà trường – doanh nghiệp.
Cần thiết kế các chương trình, quỹ và nhiệm vụ nghiên cứu theo mô hình đồng tài trợ, đồng triển khai, trong đó doanh nghiệp tham gia ngay từ khâu xác định vấn đề, còn nhà nước đóng vai trò bảo trợ chính sách và chia sẻ rủi ro, qua đó nâng cao khả năng ứng dụng và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Thứ năm, xây dựng hạ tầng dữ liệu và cơ chế quản trị hiện đại cho khoa học – công nghệ.
Phát triển các nền tảng dữ liệu mở, hệ thống đánh giá minh bạch, chuẩn hóa quy trình quản lý nghiên cứu, giảm thủ tục hành chính, tạo điều kiện để nhà khoa học tập trung vào sáng tạo và giải quyết các bài toán lớn của đất nước.”

PV: Nhà trường có chiến lược gì để thu hút chuyên gia, nhà khoa học trong và ngoài nước tham gia vào các chương trình nghiên cứu, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo?

Chúng tôi xác định thu hút và giữ chân nhà khoa học không chỉ là câu chuyện về đãi ngộ, mà là xây dựng một môi trường học thuật đủ tầm để họ có thể phát huy tối đa năng lực sáng tạo và tạo ra tác động thực chất. Vì vậy, chiến lược của Nhà trường được triển khai theo nhiều lớp giải pháp đồng bộ.

Trước hết, Trường Đại học Intracom tập trung xây dựng các nhóm nghiên cứu mạnh và các định hướng nghiên cứu mũi nhọn có tính liên ngành, gắn với nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp và xã hội. Khi nhà khoa học nhìn thấy một “bài toán lớn”, có nguồn lực thực thi và có cơ hội chuyển hóa kết quả nghiên cứu thành sản phẩm cụ thể, họ sẽ có động lực tham gia và gắn bó lâu dài.

Bên cạnh đó, Nhà trường phát triển cơ chế hợp tác linh hoạt như giáo sư thỉnh giảng, nhà khoa học cộng tác, đồng chủ nhiệm đề tài, đồng hướng dẫn nghiên cứu sinh, tạo điều kiện để các chuyên gia trong và ngoài nước tham gia mà không bị ràng buộc cứng nhắc về mặt hành chính. Chúng tôi cũng từng bước xây dựng quỹ nghiên cứu, cơ chế chia sẻ lợi ích từ việc thương mại hóa kết quả nghiên cứu, bảo đảm quyền sở hữu trí tuệ minh bạch và công bằng.

Quan trọng hơn, Trường Đại học Intracom hướng tới hình thành một môi trường học thuật cởi mở, tôn trọng tự do học thuật, đề cao chuẩn mực khoa học và hiệu quả nghiên cứu. Việc đầu tư vào hạ tầng dữ liệu, nền tảng nghiên cứu số, không gian làm việc hiện đại và kết nối quốc tế cũng là nền tảng để thu hút các nhà khoa học có uy tín. Chúng tôi mong muốn nhà trường không chỉ là nơi làm việc, mà là nơi các chuyên gia tìm thấy ý nghĩa, cơ hội hợp tác và không gian sáng tạo bền vững.

Trường Đại học Intracom quy tụ đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học trong và ngoài nước nhằm đẩy mạnh nghiên cứu và ứng dụng công nghệ

PV: Với lợi thế thuộc hệ sinh thái Intracom, Nhà trường sẽ khai thác mô hình “đại học trong doanh nghiệp – doanh nghiệp trong đại học” như thế nào để tạo ra các phòng thí nghiệm sống và môi trường thử nghiệm công nghệ thực tế?

Lợi thế lớn nhất của Trường Đại học Intracom là nằm trong một hệ sinh thái doanh nghiệp hoạt động ở nhiều lĩnh vực như năng lượng, môi trường, y tế và nông nghiệp. Điều này cho phép chúng tôi triển khai mô hình “đại học trong doanh nghiệp – doanh nghiệp trong đại học” một cách thực chất, chứ không chỉ dừng lại ở hợp tác trên giấy tờ.

“Đại học trong doanh nghiệp” có nghĩa là giảng viên, sinh viên và nhà nghiên cứu được tham gia trực tiếp vào các dự án thực tế của doanh nghiệp, từ khâu xác định vấn đề, thiết kế giải pháp đến triển khai và đánh giá hiệu quả. Các nhà máy, trang trại, bệnh viện, dự án năng lượng… trở thành những phòng thí nghiệm sống, nơi các ý tưởng nghiên cứu được thử nghiệm trong điều kiện vận hành thật, với dữ liệu thật và yêu cầu kỹ thuật thật.

Ngược lại, “doanh nghiệp trong đại học” thể hiện ở việc doanh nghiệp tham gia sâu vào quá trình đào tạo và nghiên cứu. Các chuyên gia doanh nghiệp đồng thiết kế chương trình, đồng hướng dẫn đồ án, đặt hàng đề tài nghiên cứu, đầu tư cho phòng thí nghiệm và cùng chia sẻ lợi ích từ kết quả ứng dụng. Điều này giúp rút ngắn khoảng cách giữa nghiên cứu và thị trường, đồng thời tạo môi trường làm việc thực tế cho sinh viên ngay từ khi còn ngồi trên ghế giảng đường.

Thông qua mô hình phòng thí nghiệm “sống”, nhà trường hướng tới việc hình thành một hệ sinh thái thử nghiệm công nghệ khép kín: từ ý tưởng, nghiên cứu, thử nghiệm, tối ưu, thương mại hóa. Đây không chỉ là môi trường học tập trải nghiệm, mà còn là bệ phóng cho các sản phẩm công nghệ, startup và các giải pháp đổi mới sáng tạo mang tính ứng dụng cao. Chúng tôi tin rằng, khi đại học và doanh nghiệp cùng đồng hành trên một chuỗi giá trị chung, khoa học – công nghệ sẽ thực sự trở thành động lực phát triển bền vững cho cả nhà trường và xã hội.

Cảm ơn những chia sẻ của TS. Trần Ái Cầm. Mong rằng dưới sự dẫn dắt của cô, Trường Đại học Intracom sẽ ngày càng phát triển mạnh mẽ, đóng góp thiết thực vào hành trình khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo của đất nước.